USA (Urang Sunda Asli): Seni sareng budaya

Home / Posts filed under Seni sareng budaya

Showing posts with label Seni sareng budaya. Show all posts

Iket Sunda

Posted by USA Saturday, November 16, 2013 0 komentar

Filosofi Iket sunda

Iket /totopong atawa sok biasa disebut udeng nyeta kaen nu wangunna teh biasana segi opat, dipake keur nutupan/meungkeut mastaka (meungkeut mustika dina mastaka). Iket ngandung makna ngiket/meungkeut diri urang ngarah hirup teu kaluar tina aturan, boh aturan agama atawa aturan adat istiadat.

Mun nilik tina wangunna nu ilaharna,pasagi posisi diagonal jeung ditengahna 1 pasagi leutik. ngandung harti opat unsur kahirupan nu biasa disebut "opat kalima pancer"

Cai
Taneuh
Seuneu
Angin

Urang moal bisa hirup mun euweuh 4 unsur kahirupan eta. Tapi tetep diri urang nu mancerkeunnana, eta nu disebut kalima pancer teh.

Conto iket Makutawangsa

Tuluy nilik tina makena, iket nu wangunna pasagi teh dibentuk janten segi tilu. nu ngabogaan harti "Tri Tangtu" ( Agama, Adat istiadat, jeung pamarentahan). iket nu geus dibentuk segi tilu teh tulut dilipet heula sing rapih samemeh diiket nandakeun yen "Tri Tangtu" teh kudu dilakonan sing taat tuluy beungkeutkeun kana kahirupan urang.

Rupa-rupa iket

Aya loba pisan rup-rupa iket nu sok biasa dipake ku "ki sunda" (urang sunda) tapi rupa-rupa iket eta bisa dikelompokkeun jadi 2 nurutkeun asal mula ayana eta iket :
1. Iket buhun
2. Iket Rekaan kiwari
3. Iket Praktis

1. Iket buhun nyaeta iket nu sok dipake sapopoe, nu geus aya turun temurun ti luluhur urang. Biasana rupa iket ieu aya di kampung-kampung adat nu masih ngajaga kana kabudayaannana. contona di kampung adat Naga, Kampung Adat Cikondang, Kampung adat nu aya di Banten.

Rupa-rupa iket buhun diantawisna : Barangbang Semplak, Julang Ngapak, Kuda ngencar, Parekos Jengkol, Parekos Nangka, Iket Kekeongan, Maung Heuay, Porteng.
2. Iket Rekaan kiwari nyaeta Rupa iket anu hasil kreasi sewang-sewangan (pribadi). boh "pengembangan tina iket buhun, ide/ kreasi sorangan atawa iket buhun nu dilahirkeun deui sanggeus mangtaun-taun euweuh nu nyahoeun.

3. Iket Praktis
Geus jelas tina ngaranna ge, wangun iket nu dijieun pikeun ngababarikeun nu makena. teu kudu ngiket, tinggal masangkeun dina mastaka.

Mung sakitu nu tiasa dijelaskeun ku sim kuring. Hapunten anu kasuhun, bilih aya kalepatan dina seratanna.

Baca Selengkapnya ....

Ngaran Waktu Sapoe Sapeuting dumasar Kajadian Alam

Posted by USA Friday, June 1, 2012 0 komentar

Dina buku Peperenian Urang Sunda, karangan Rahmat Taufiq Hidayat, Spk. (2005:136-137), aya pedaran perkara waktu jeung usum-usuman.

Samemeh ngabogaan erloji atawa beker, urang Sunda ngagunakeun ciri-ciri waktu atawa wanci pikeun nangtukeun waktu dina sapoe-sapeuting. Ngaran-ngaran waktu teh umumna mah dumasar kana kajadian anu kaalaman ku dirina jeung alam sakurilingna, anu mere paltuding yen urang Sunda mah kacida dalitna jeung alam sakurilingeunana. Ieu di handap ngaran-ngaran waktu dina sapoe sapeuting (urang Sunda) dumasar kana kajadian alam.

    Tumorek, kira-kira tabuh 00.30 (wand keur meujeuhna sare tibra).
    Janari Sapi, kira-kira tabuh 01.00.
    Janari Leutik, liwat tengah peuting (kira-kira tabuh 0130).
    Janari Gede, kira-kira tabuh 02.00.
    Disada Rorongkeng kira-kira tabuh 02.30 (kongkorongok hayam sakali).
    Haliwawar, kira-kira tabuh 03.00-03.30 (kongkorongok hayam dua kali).
    Janari, kira-kira tabuh 04.00.
    Balebat, kira-kira tabuh 05.00 (udat-udat beulah wetan dina waktu rek pajar).
    Carangcang Tihang, kira-kira tabuh 05.30 (kira-kira lewat pajar, tetenjoan remeng-remeng keneh).
    Murag Ciibun/Meletek Srangenge, kira-kira tabuh 07.00 (mimiti tembong panonpoe, ciibun nu ngagarenclang dina dangdaunan mimiti marurag).
    Haneut Moyan/Laer Kanjut, kira-kira tabuh 08.00 (keur sedeng ngeunah dipake moyan).
    Rumangsang, kira-kira tabuh 09.00 (wanci sabada haneut moyan, panonpoe mimiti karasa panas).
    Pecat Sawed, kira-kira tabuh 10.00 (munding nu dipake magawe dilaan/dipecat sawedna tina beuheung munding nu narik wuluku/garu). Di tempat-tempat panas tabuh 10.00, di tempat-tempat nu hawana tiis tabuh 11.00.
    Manceran/Tengah Poe, kira-kira tabuh 12.00 (panonpoe aya di luhureun embun-embunan; panonpoe keur meujeuhna mancer).
    Lingsir Ngulon, kira-kira tabuh 14.00 (waktu panonpoe ngeser ka kulon).
    Panonpoe Satangtung, kira-kira tabuh 15.00 (waktu panonpoe satangtung).
    Tunggang Gunung, kira-kira tabuh 16.00-17.00 (waktu panonpoe geus rek surup ayana dina luhureun gunung).
    Sariak Layung, kira-kira tabuh 17.00-18.00 (waktu layung di langit katenjo beureum).
    Erang-Erang, kira-kira pukul 17.30-18.00 (waktu panonpoe rek surup).
    Sareupna/Harieum Beungeut, kira-kira tabuh 8.00-18.30 (waktu geus mimiti reup poek).
    Sareureuh Gaang, kira-kira tabuh 19.00 (waktu gaang eureun disada).
    Sareureuh Budak, kira-kira tabuh 21.00 (waktu barudak leutik geus mimiti sare).
    Sareureuh Kolot, kira-kira tabuh 22.00 (waktu kolot mangsana reureuh).
    Tengah Peuting, kira-kira tabuh 24.00.

Baca Selengkapnya ....

Golok Sunda ( Bedog Sunda)

Posted by USA Friday, May 11, 2012 0 komentar

Pengertian Golok

Nurutkeun Kamus Badag Basa Indonésia terbitan Balé Pustaka warsih 2005, Golok nyaéta sajenis parang atawa pedang anu ukuranana pondok. Sedengkeun parang sorangan nyaéta péso badag tapi leuwih pondok ti pedang:

Sedengkeun harti bedog dina Kamus Umum Basa Sunda ku Lembaga Basa & Sastra Sunda (Penerbit Tarate Bandung warsih 2000), Golok teh nyaeta bedog, parabot atawa pakakas pikeun motong.

Dina Ensiklopedi Sunda (Pustaka Jaya 2000) diuraikeun hartosna bedog anu mangrupa ngaran pakakas seukeut ti beusi waja, aya anu mangrupa pakakas (pakakas) sarta aya anu mangrupa pakarang (pakarang). Bedog, boh anu mangrupa pakakas boh anu mangrupa pakarang, dina basa Indonésia disebut Golok atawa parang.

Ti uraian boh dina kamus boh ensiklopedi pengertian golok nyaéta sarua kalayan bedog. Golok nyaéta istilah atawa ngaran dina basa Indonésia pikeun pakakas atawa pakarang seukeut anu dijieun ti beusi waja, anu dina basa Sunda disebut bedog.

Ngalengkepan pengertian Golok tina kamus sarta ensiklopedi diluhur, sacara fisik bedog (bedog dina basa sunda, bendo dina basa jawa, parang basa malayu) nyaéta ngaran pakakas anu kaasup kana pakakas sarta "senjata tajam", ukuranana leuwih badag ti péso tapi leuwih pondok ti pedang, ngabogaan bilah kandel sarta rubak anu dijieun ti logam.

Falsafah Bedog sunda

Bedog atawa bedog sunda pohara rupa-rupa, alatan unggal wewengkon di Jawa Kulon ngabogaan variasi wangun pangsoranganna anu disaluyukeun jeung kaperluan, fungsi, sarta karakteristik unggal masarakat pamakéna. Bedog (bedog) sunda umumna ngabogaan bilah kalayan panjang leuwih kurang 30 cm nepi ka kalayan 40 cm, tapi aya ogé bilah bedog anu ukuranana pondok atawa kurang ti 30 cm. Bedog (bedog) sunda anu ngabogaan panjang bilah leuwih ti 40cm disebut kolewang atawa gobang. Bagian utama ti hiji bedog nyaéta bilah (wilah) sarta penamaan bedog umumna dumasar dina wangun bilahnya anu dijieun ti campuran beusi sarta waja. Bahan baku anu umum dipaké ku pengrajin bedog di Jawa Kulon ayeuna nyaéta lempengan pér urut mobil. Bahan ieu relatif gampang dipibanda di tempat penjualan beusi urut. Pér mobil urut dipaké sajaba alatan leuwih murah ti bahan baku anu anyar, ogé alatan mangrupa campuran beusi sarta waja anu cocog pikeun bedog. Bilah bedog dimimitian ti buntut atawa paksi, nyaéta bagian buntut dina pangkal bilah anu diasupkeun dina cecekelan bedog (perah). Awak bilah diwangun ti beuteung (beuteung), nyaéta bagian sisi anu seukeut. Sedengkeun bagian anu mintul dingaranan tonggong (tonggong). Tungtung bilah bedog disebat congo. Tonggong bilah bedog sunda aya anu lempeng aya ogé anu bingkeng atawa dina istilah sunda bentik. Bedog sunda umumna ngabogaan wangun gagang atawa perah anu bingkeng sarta ngabogaan tungtungna ngawangun buleud (eluk). Wangun perah anu rada doyong sarta bingkeng boga fungsi ambéh bedog bisa digenggam kalayan kuat sarta merenah. Wangun tungtung perah anu buleud boga fungsi ambéh ramo cingir patali, nahan genggaman leungeun ambéh henteu ucul. Perah lolobana dijieun ti bahan kai sarta tanduk munding, sajaba ti éta ogé dipaké tanduk rusa sarta tulang sato luyu kalayan paménta. Sarung bedog disebut sarangka, fungsi utamana nyaéta ambéh bedog bisa gampang sarta aman pikeundibawa, diselipkan (disoren) dicangkéng. Wangun sarangka nuturkeun wangun bilah di jerona, lamun wangun bilah bingkeng mangka wangun perah ogé dijieun bingkeng. Kawas perah, sarangka ogé umumna dijieun ti kai.aya oge sarangka anu dijieun ti kulit sato, tapi ieu pohara arang. Sarangka anu dilengkepan kalayan asesoris tambahan mangrupa pinggel-pinggel pengikat (simpay) anu dijieun ti tanduk munding atawa lembaran logam anu disebut kalayan barlen.

Jenis Bedog Sunda

Jenis atanapi wangun bedog (bedog ) sunda rupa-rupa, alatan unggal wewengkon di Tatar Sunda ngabogaan variasi wangun pangsoranganna anu disaluyukeun jeung kaperluan, fungsi, sarta karakteristik unggal masarakat pamakéna.

Di Tatar Sunda aya sawatara wangun bedog kalayan ngaran anu sarua tapi bentukna béda di wewengkon séjén, sarta sabalikna wangun bedog anu sarua tapi ngabogaan sebutan ngaran anu béda di séjén wewengkon. Dina tulisan ieu ngaran sebutan sarta wangun bedog ngagunakeun data ti bedog sunda anu aya di Ciwidey Kabupatén Bandung Jawa Kulon.

Dumasar pamakéan bedog sunda bisa dibédakeun jadi dua, nyaéta bedog paké/bedog gawé /pakakas, saterusna disebut kalayan bedog gawé, sarta bedog sorén/golok silat/pakarang, saterusna disebut bedog pakarang. Bedog anu mangrupa pakarang dipaké pikeun beladiri (silat) atawa sahenteuna minangka ganggaman (cecekelan) anu di-sorén dicangkéng ku para jawara (Banten, Betawi), ku alatan éta sok maké sarangka (sarung). Sedengkeun bedog anu mangrupa pakakas aya anu maké sarangka sarta aya ogé anu henteu.

Bedog Gawé
Dumasar fungsi sarta pamakéanana bedog gawé bisa dikelompokkan jadi:

Bedog Daging / Pawon
Bedog Kalapa
Bedog Pamilikan
Bedog Kebon
Bedog Sadap
Bedog Pamoroan

Bedog Pakarang

Euweuh béda wangun antara wilah bedog gawe jeung bedog pakarang. Tapi Bedog pakarang sok dilengkepan sarangka ambéh bedog bisa di-soren. Bedog pakarang umumna dijieun luyu jeung kahayang pemesannya, dijieun leuwih lemes, sarta dihias (dibéré ukiran).

Pakarang nyaéta senjata anu dijieun husus pikeun para raja sarta petinggi-petinggi di lingkungan karajaan. Dina ngajieun pakarang tangtu ngagunakeun bahan pangalusna sarta téknik husus. Ciri fisik ti pakarang anu gampang kasampak nyaéta pamor dina bilah pakarang kawas keris, kujang sarta bedog. Pamor nyaéta wangun logam hasil olahan ti pencampuran sajumlah jenis logam anu béda, anu ditempa sarta dilipet jadi hiji ku kituna ngahasilkeun tekstur/pola nu tangtu dina permukaanna. Pakarang anu ngagunakeun beusi pamor baris leuwih kuat sarta awét alatan beusi hasil olahan ieu geus ’asak’ dibandingkeun jeung beusi/ logam dawam. Unsur estetika dina bedog pakarang leuwih diperhatikan dibandingkeun kalayan bedog gawe anu leuwih ngutamakeun unsur fungsi. Penekanan dina unsur estetika atawa ornamen tinangtu saeutik loba ngurangan fungsionalitas bedog minangka pakakas.

Bedog pakarang nu make pamor henteu saloba keris sarta kujang, kamungkinan bentukna anu badag sarta basajan éléh artistik jeung kujang sarta keris, ku kituna henteu loba dijieun. Tapi bedog nu make pamor anu disebut bedog sulangkar masih dijieun sarta bisa dipanggihan utamana di Ciomas Banten, sanajan ngajieunna ngan sataun sakali nyaéta dina tanggal 14 Maulud penanggalan Islam.

Bedog Singa

Bentuk bilah: salam nunggal

Material bilah: besi per

Bentuk perah:hulu singa

Material perah: tanduk kerbau

Material sarangka: kayu rasamala dan kayu loka

Bentuk simeut meuting: eluk paku

dijieun ku pandai besi jeung maranggi di Ciwidey Jawa Barat

golok singa bilah

Bedog Cepot

Bentuk bilah: gula sabeulah

Material bilah: besi per

Bentuk perah: mantri calik

Material perah: tanduk kerbau

Material sarangka: kayu rasamala dan kayu loka

Bentuk simeut meuting: eluk paku

dijieun ku pandai besi jeung maranggi di Ciwidey Jawa Barat

golok cepot bilah

Golok Simeut Pelem

golok simeut-pelem

Bentuk bilah: Simeut Pelem

Material bilah: besi per

Bentuk perah: ekek

Material perah: kayu rasamala

Material sarangka: kayu rasamala dan kayu loka

Bentuk simeut meuting: eluk paku

Golok Hambalan

golok hambalan

Bentuk bilah: hambalan

Material bilah: besi per

Bentuk perah: mantri calik

Material perah: kayu rasamala

Material sarangka: kayu rasamala dan kayu loka

Bentuk simeut meuting: eluk paku

dijieun ku pandai besi jeung maranggi di Ciwidey Jawa Barat

Golok Paut Nyere

golok paut-nyere

Bentuk bilah: paut nyere

Material bilah: besi per

Bentuk perah: soang ngejat

Material perah: kayu rasamala

Material sarangka: kayu rasamala dan kayu loka

Bentuk simeut meuting: eluk paku

dijieun ku pandai besi jeung maranggi di Ciwidey Jawa Barat

Sumber : http://goloksunda.wordpress.com/

diterjemahkeun nganggo : http://tarjamah.sabilulungan.org/

Baca Selengkapnya ....

Calung

Posted by USA Saturday, April 21, 2012 0 komentar

Calung nyaeta pakakas musik Sunda anu mangrupa prototipe (purwarupa) ti angklung. Beda kalawan angklung anu dicoo ku cara dioyagkeun, cara nabeuh calung nyaeta kalawan ditakol batang (wilahan, bilah) ti ruas-ruas (tabung awi) anu tersusun nurutkeun titi laras (tangga nada) pentatonik (da-mi-na-ti-la). Jenis awi pikeun nyieun calung lolobana ti awi wulung (awi hideung), tapi aya oge anu dijieun ti awi temen (awi anu boga warna bodas).
Calung sajaba minangka pakakas musik oge nempel kalawan sebutan seni pintonan. Aya dua wangun calung Sunda anu dipikawanoh, nyaأ©ta calung rantay sarta calung jingjing.
Calung Rantay
Calung rantay bilah tabungna dijejerkeun kalawan tali kulit waru (lulub) ti anu pangbadagna nepi ka anu pangleutikna, jumlahna 7 wilahan (7 ruas awi) atawa leuwih. Komposisi pakakasna aya anu sajejer sarta aya ogأ© anu dua jejer (calung indung sarta calung anak/calung rincik).

Cara nabeuh calung rantay ditakol kalawan dua leungeun bari diuk sila, biasana calung kasebut digantung di tangkal atawa bilik imah (calung rantay Banjaran-bandung), aya ogأ© anu dijieun ancak "dudukan" husus ti awi/kayu, contona calung tarawangsa di Cibalong sarta Cipatujah, Tasikmalaya, calung rantay di Banjaran sarta Kanekes/Baduy.
آ
Calung Jingjing
Sedengkeun calung jingjing ngawangun deretan awi bernada anu dihijikeun kalawan sebilah leutik awi (paniir). Calung jingjing diwangun luhur opat atawa lima buah, kawas calung kingking (diwangun ti 12 tabung awi), calung panepas (5 /3 sarta 2 tabung awi), calung jongjrong(5 /3 sarta 2 tabung awi), sarta calung gonggong (2 tabung awi).

Kelengkapan calung ieu aya anu ngan ngagunakeun calung kingking hiji, panempas dua sarta calung gonggong hiji, tanpa ngagunakeun calung jongjrong Cara nabeuhna ditakol kalawan leungeun katuhu makأ© paneunggeul, sarta leungeun kأ©nca ngajingjing/memegang pakakas musik kasebut. Sedengkeun tأ©knik nabeuh manأ©hna antar sأ©jأ©n dimelodi, dikeleter, dikemprang, dikempyung, diraeh, dirincik, dirangkep (diracek), salancar, kotrek sarta solorok.

sumber : http://saungdedimlyd.web.id/artikel/sosial-budaya-ekonomi/100-calung.html

Baca Selengkapnya ....